Welcome To The Official Homepage Of Altash Camp
Welcome to the official homepage of Altash Camp
Universal Declartion Of Human Rights
On December 10, 1948 the General Assembly of the United Nations adopted and proclaimed the Universal Declaration of Human Rights the full text of which appears in the following pages. Following this historic act the Assembly called upon all Member countries to publicize the text of the Declaration and "to cause it to be disseminated, displayed, read and expounded principally in schools and other educational institutions, without distinction based on the political status of countries or territories."
PREAMBLE
Whereas recognition of the inherent dignity and of the equal and inalienable rights of all members of the human family is the foundation of freedom, justice and peace in the world,
Whereas disregard and contempt for human rights have resulted in barbarous acts which have outraged the conscience of mankind, and the advent of a world in which human beings shall enjoy freedom of speech and belief and freedom from fear and want has been proclaimed as the highest aspiration of the common people,
Whereas it is essential, if man is not to be compelled to have recourse, as a last resort, to rebellion against tyranny and oppression, that human rights should be protected by the rule of law,
Whereas it is essential to promote the development of friendly relations between nations,
Whereas the peoples of the United Nations have in the Charter reaffirmed their faith in fundamental human rights, in the dignity and worth of the human person and in the equal rights of men and women and have determined to promote social progress and better standards of life in larger freedom,
Whereas Member States have pledged themselves to achieve, in co-operation with the United Nations, the promotion of universal respect for and observance of human rights and fundamental freedoms,
Whereas a common understanding of these rights and freedoms is of the greatest importance for the full realization of this pledge,
Now, Therefore THE GENERAL ASSEMBLY proclaims THIS UNIVERSAL DECLARATION OF HUMAN RIGHTS as a common standard of achievement for all peoples and all nations, to the end that every individual and every organ of society, keeping this Declaration constantly in mind, shall strive by teaching and education to promote respect for these rights and freedoms and by progressive measures, national and international, to secure their universal and effective recognition and observance, both among the peoples of Member States themselves and among the peoples of territories under their jurisdiction.
Article 1.
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood.
Article 2.
Everyone is entitled to all the rights and freedoms set forth in this Declaration, without distinction of any kind, such as race, colour, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status. Furthermore, no distinction shall be made on the basis of the political, jurisdictional or international status of the country or territory to which a person belongs, whether it be independent, trust, non-self-governing or under any other limitation of sovereignty.
Article 3.
Everyone has the right to life, liberty and security of person.
Article 4.
No one shall be held in slavery or servitude; slavery and the slave trade shall be prohibited in all their forms.
Article 5.
No one shall be subjected to torture or to cruel, inhuman or degrading treatment or punishment.
Article 6.
Everyone has the right to recognition everywhere as a person before the law.
Article 7.
All are equal before the law and are entitled without any discrimination to equal protection of the law. All are entitled to equal protection against any discrimination in violation of this Declaration and against any incitement to such discrimination.
Article 8.
Everyone has the right to an effective remedy by the competent national tribunals for acts violating the fundamental rights granted him by the constitution or by law.
Article 9.
No one shall be subjected to arbitrary arrest, detention or exile.
Article 10.
Everyone is entitled in full equality to a fair and public hearing by an independent and impartial tribunal, in the determination of his rights and obligations and of any criminal charge against him.
Article 11.
(1) Everyone charged with a penal offence has the right to be presumed innocent until proved guilty according to law in a public trial at which he has had all the guarantees necessary for his defence.
(2) No one shall be held guilty of any penal offence on account of any act or omission which did not constitute a penal offence, under national or international law, at the time when it was committed. Nor shall a heavier penalty be imposed than the one that was applicable at the time the penal offence was committed.
Article 12.
No one shall be subjected to arbitrary interference with his privacy, family, home or correspondence, nor to attacks upon his honour and reputation. Everyone has the right to the protection of the law against such interference or attacks.
Article 13.
(1) Everyone has the right to freedom of movement and residence within the borders of each state.
(2) Everyone has the right to leave any country, including his own, and to return to his country.
Article 14.
(1) Everyone has the right to seek and to enjoy in other countries asylum from persecution.
(2) This right may not be invoked in the case of prosecutions genuinely arising from non-political crimes or from acts contrary to the purposes and principles of the United Nations.
Article 15.
(1) Everyone has the right to a nationality.
(2) No one shall be arbitrarily deprived of his nationality nor denied the right to change his nationality.
Article 16.
(1) Men and women of full age, without any limitation due to race, nationality or religion, have the right to marry and to found a family. They are entitled to equal rights as to marriage, during marriage and at its dissolution.
(2) Marriage shall be entered into only with the free and full consent of the intending spouses.
(3) The family is the natural and fundamental group unit of society and is entitled to protection by society and the State.
Article 17.
(1) Everyone has the right to own property alone as well as in association with others.
(2) No one shall be arbitrarily deprived of his property.
Article 18.
Everyone has the right to freedom of thought, conscience and religion; this right includes freedom to change his religion or belief, and freedom, either alone or in community with others and in public or private, to manifest his religion or belief in teaching, practice, worship and observance.
Article 19.
Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart information and ideas through any media and regardless of frontiers.
Article 20.
(1) Everyone has the right to freedom of peaceful assembly and association.
(2) No one may be compelled to belong to an association.
Article 21.
(1) Everyone has the right to take part in the government of his country, directly or through freely chosen representatives.
(2) Everyone has the right of equal access to public service in his country.
(3) The will of the people shall be the basis of the authority of government; this will shall be expressed in periodic and genuine elections which shall be by universal and equal suffrage and shall be held by secret vote or by equivalent free voting procedures.
Article 22.
Everyone, as a member of society, has the right to social security and is entitled to realization, through national effort and international co-operation and in accordance with the organization and resources of each State, of the economic, social and cultural rights indispensable for his dignity and the free development of his personality.
Article 23.
(1) Everyone has the right to work, to free choice of employment, to just and favourable conditions of work and to protection against unemployment.
(2) Everyone, without any discrimination, has the right to equal pay for equal work.
(3) Everyone who works has the right to just and favourable remuneration ensuring for himself and his family an existence worthy of human dignity, and supplemented, if necessary, by other means of social protection.
(4) Everyone has the right to form and to join trade unions for the protection of his interests.
Article 24.
Everyone has the right to rest and leisure, including reasonable limitation of working hours and periodic holidays with pay.
Article 25.
(1) Everyone has the right to a standard of living adequate for the health and well-being of himself and of his family, including food, clothing, housing and medical care and necessary social services, and the right to security in the event of unemployment, sickness, disability, widowhood, old age or other lack of livelihood in circumstances beyond his control.
(2) Motherhood and childhood are entitled to special care and assistance. All children, whether born in or out of wedlock, shall enjoy the same social protection.
Article 26.
(1) Everyone has the right to education. Education shall be free, at least in the elementary and fundamental stages. Elementary education shall be compulsory. Technical and professional education shall be made generally available and higher education shall be equally accessible to all on the basis of merit.
(2) Education shall be directed to the full development of the human personality and to the strengthening of respect for human rights and fundamental freedoms. It shall promote understanding, tolerance and friendship among all nations, racial or religious groups, and shall further the activities of the United Nations for the maintenance of peace.
(3) Parents have a prior right to choose the kind of education that shall be given to their children.
Article 27.
(1) Everyone has the right freely to participate in the cultural life of the community, to enjoy the arts and to share in scientific advancement and its benefits.
(2) Everyone has the right to the protection of the moral and material interests resulting from any scientific, literary or artistic production of which he is the author.
Article 28.
Everyone is entitled to a social and international order in which the rights and freedoms set forth in this Declaration can be fully realized.
Article 29.
(1) Everyone has duties to the community in which alone the free and full development of his personality is possible.
(2) In the exercise of his rights and freedoms, everyone shall be subject only to such limitations as are determined by law solely for the purpose of securing due recognition and respect for the rights and freedoms of others and of meeting the just requirements of morality, public order and the general welfare in a democratic society.
(3) These rights and freedoms may in no case be exercised contrary to the purposes and principles of the United Nations.
Article 30.
Nothing in this Declaration may be interpreted as implying for any State, group or person any right to engage in any activity or to perform any act aimed at the destruction of any of the rights and freedoms set forth herein.
تکایه گهر دهتهوێت بابهتێک یان ههواڵێکمان بۆ بنێریت ئهوا له ڕێی ئهو ئیمهیلهی خوارهوه بۆمان بنێره
Photo Albums
Recent Videos
-
212 Views - 1 Comment -
243 Views - 0 Comments -
266 Views - 0 Comments -
280 Views - 0 Comments
ئهگهری ئهوهی ههیه پهنابهرانی کهمپی الولید لهلایهن ( یو.ئن ) نهوه به ڕهسمی بناسرێن
پاش تهمهنێکی دوور و درێژ و پڕ له ئازار،واته له پاش سێ دهیه ئاوارهیی و نیشتهجێ بوونی زیاتر له شهش کهمپی جۆراو جۆر و ڕووبهڕوو بوونهوه لهگهڵ سهدان کێشه و گیر و گرفتی ڕهنگا و ڕهنگ. سهرهڕای ئهو ههموو دهربهدهری و ماڵ وێرانیێه، کهچی له نێوان ئهو تهمهنه بێ بهرههمهی 30 ساڵ کهمپ نشینییهدا بهبێ هیچ جۆره پێناسهیهک که مافی ههر مرۆفێکه وهک تاکی کۆمهڵگا لانی کهم هاووڵاتی وڵاتێکی ههبێ، جگه له پێناسهش که ئهوه شتێکی ئاساییه ئینکاری ناکرێ دهبێ ههموو ئینسانێک ههیبێ... چی وهک کوردێک، چی وهک ئێرانییهک، چی وهک پهنابهرێک که زیاتر له بیستوپێنج ساڵه له عێراق ژیابێ... ئهوهش خۆی بۆ خۆی گهورهترین بێ ڕێز و سهخترین زوڵم بوو که لهلایهن ڕژیمی پێشووی عێراقهوه لێیان کرابوو...بۆنموونه ههر پهنابهرێک یان ههر کهسێک کاتێ که به ئیقامهوه دێته وڵاتی سوید یان ههر وڵاتێکی دیکهی ئوروپایی ههر لهسهرهتاوه وهک ههر هاووڵاتییهک پێناسهی خۆی ههیه. پاشان ئهگهر وهک ئێرانییهک یان عرهبێک یان ههر کهسێکی دیکه بۆ خۆی هاووڵاتی ههبێ، ئهوا له وڵاتهش که تێیدا دهژی سوید بێ یان ههر وڵاتێکی دیکه پاش چوار ساڵ تا پێنج ساڵ هاووڵاتی پێ دهدرێت، ئهگهر وهک من و!!! زۆر کهسانی دیکهی کورد که به هۆی داگیرکهرانی وڵاتهکهمانهوه لهو مافه سهرهتاییدا بێ بهش بووبێت...
ئهوا ئوتوماتێکهن له پاش ههشت ساڵ مانهوه هاووڵاتی پێی دهدرێت. بهڵام پهنابهرانی پێشتر له( التاش و ئێستا له الولید ) له پاش بیستوپێنج ساڵ مانهوه له عێراق و پێنج ساڵیش له نێوان عێراق و ئهردهن یهشتا ئهو مافهیان نییه که هاووڵاتییان پێ بدرێت. تهنانهت وهک هیچ پهنابهرێکی وڵاتانی دیکه لهلایهن کۆمیساریای باڵای پهنابهرانیشهوه ڕهسمییهتیان پێ نهدراوه و به چاوی پهنابهرییهوه سهیر نهکراون...
خوا مهیلی ههبێ ئهگهر وهک زۆربهی وهختهکانی تر و فێڵ و تهڵهکهکانی پێشوویان پیلانێکی تازهتریان به دهستهوه نهبێ، بڕیاره له ڕێکهوتی 24/12/2009 و 10/1/2010 تا 16/1/2010 بۆ ئهوهڵێن جار وهک پهنابهر ئحترافیان پێ بکرێ و یهک به دوای یهک موساحبهیان بکهن...
ئهمه دواین زانیارییه که دوێنێ یهکێک له ئهندامانی کۆمیتهی پهنابهرانی کهمپی الولید بهناوی موحهمهد خورسهندپووڕ پێی ڕاگهیاندم...
17/12/2009
عارف عهزیزی،سوید
Aref_azizi@hotmail.com
...................................................................................................................................................
موحهمهد ئهلعانی هێرش دهکاته سهر پهنابهرانی کهمپی ( الولید ) و بهتوندی ههڕهشهییان لێدهکات...!
وهک ههموومان ئاگادارین که کۆمیساریای باڵای پهنابهران ڕێکخراوێکی نێودهوڵهتییه و کارو باری ئهو ڕێکخراوهیه ئهوهیه که ههر وڵاتێ ههر گهل و نهتهوهیه
کاتێ که دووشی شهڕ و تێکههڵ چوون و نههامهتی دهبن رێکخروی ناوبراو به ئهرکی خۆی دهزانێ بڕوا به سهروهخییانهوه و شوێن و پێداویستییهکانی ژیانیان بۆ دابین بکات. دواتر به پێی بهرنامه و پهیڕهوی خۆی که سێ خاڵی سهرهکی تێدایه سهبارهت به کۆچبهران ههڵس و کهوتیان لهگهڵدا بکات. خاڵی یهکهمی ئهوهیه که ئهوکهسانهی به ههر هۆیهکهوه ئاوارهی وڵاتێکی دیکه دهبن، بیان گێڕێتهوه ڕێگا و شوێنی خۆیان. خاڵی دووههمی ئهوهیه که لهو وڵاتهی که جێگیر بوون مافی پهنابهرییان بۆ وهربگرێت. خاڵی سێههمیش که ههوڵ بدات بیان گوازێتهوه بۆ وڵاتی سێههم و مافی پهنابهرییان بۆ وهر بگرێت.
بهڵام به داخهوه ئهو ڕێکخراوهیهش وهک زۆربهی ههره زۆری ڕێکخراوهکانی دیکه و وڵاتانی زلهێز و وڵاته داگیرکهرهکانی نیشتمانه خوێناوییهکهمان بهرانبهر به پهنابهرانی کورد ههڵس و کهوت دهکات.
دهبێ ئهوهش بڵێم که لهوهتهی گهلی کورد ههیه تا ئێستا به شێوهیهک ئهمن و ئاسایشی به خۆوه نهبینیوه و کراسی شڕی دابڕانی لهبهره و هیج ڕێکخراو و نهتهوهیهکیش بهزهیی پێدا نههاتووهتهوه.
پهنابهرانی کوردی ڕۆژههڵاتی کوردستان که ژمارهیان 186 کهسه و خاوهنی 30 ساڵ ئاوارهیی و دیلین، پاش 25 ساڵ دیلێتی و ژیانێکی بژی و مهمری له بهندیخانه به کۆمهڵهکهی ئهلتاش و 5 ساڵیش بهربهرهکانی لهگهڵ مهرگدا له دهشتێکی کاکی به کاکی و دوور له ههر جۆره یارمهتییهکی ئینسانی و به فێڵ و تهڵهکه و دووبهرهکی نانهوه له نێوانییاندا و گواستنهوهیان بۆ کهمپی ( الولید ) که ههڵکهوتووه له نێوان سنوورهکانی عێراق و سوریا دا.
شایهنی باسه قرار وابوو پاش گواستنهوهیان بۆ کهمپی ئهلوهلید که کهمپیکی ڕهسمییه، موساحبهیان بکهن و یهکلایان بکهنهوه، ئهوهشیان پێگوتوون که ئهو کهمپه دهبێ تا ئاخری ساڵی 2009 دابخرێت، بهڵام ئهوه چهندین مانگه یوئن گوێی لێ خهفاندوون و هیچ دهنگ و باسێکی سهبارهت به ئهوان نییه، ههر بۆیه بهشێک لهو پهنابهرانه بۆ نارهزایهتی دهربڕین بهرانبهر به بێدهنگی ئهو ڕێکخراوهیه نزیک چهند حهفتهیه دهستیان داوهته مانگرتن به شێوهێکی ئارام، ڕۆژانه کاتژمێر9ی سهر له بهیانی تا 1ی پاش نیوهڕۆ لهبهر تهپ و تۆز و گهرما و سهرمای نێوان ئهو دوو سنوورهدا تێکڕا به ژن و منداڵهوه دهڕۆنه بهر دهرگای( یوئن ) و دادهنیشن...
موحهمهد ئهلعانی که نوێنهری ڕێکخراوی یو ئن،ه لهو کهمپهدا و مودیر نهحییهی ئهو شوێنه که کهمپهکه نزیکێتی دوو ڕۆژ پێش سێ کهس له ئندامانی کۆمیتهی پهنابهرانهی کهمپهکه به ناوهکانی ( جهمال پاڵانی، موحهمهد خودسهنپوور،عهبدوڵا زابتی ) یان بانگکردووه و پێیان ڕاگهیاندوون که ئهگهر دهست لهو مانگرتنه ههڵنهگرن بۆ خۆیان پهرپرسیارن و ڕووبهڕووی کێشه دهبنهوه. وتیشیان ئهوانهی له مانگرتندا بهشداربن موساحبه ناکهن و لهوانهشه بهزۆر باڵبهستیان بکهین و بیاندهینهوه ئێران.ههر بۆیه پهنابهرانیش بهناچاری مانگرتنهکهیان شکاند و به ههناسهی سارد و کۆڵێ خهمهوه گهڕانهوه نێو خهیمه شڕ و کۆنهکانیان.
عارف عهزیزی،سوید
Aref_azizi@hotmail.com
50 پهنابهری كوردی بهریتانیا لهفڕۆكهخانهی نێودهوڵهتی ههولێر وهرگیرانهوه
18/11/2009 شهوی رابردو زیاتر له 50 پهنابهری كورد له وڵاتی بهریتانیاوه رهوانهی ههرێمی كوردستان كرانهوه و له فڕۆكهخانهی نێودهوڵهتیی شاری ههولێر دابهزێنران. یهكێك لهو پهنابهرانه به ناوی سۆران، رایگهیاند: سهعات 1:30ی شهوی رابردو به كاتی ههولێر، لهكوردستان فڕۆكهكهمان نیشتهوه وادیاربو پێشتر حكومهتی ههرێم ئاگاداربێت لهو ناردنهوهیه، چونكه پاسیان ئامادهكردبو لهگهڵ هێزێكی گهورهی تایبهت له پاسهوان و پۆلیس، ههروهها كهسێك لهناوماندا كه نهیدهویست دابهزێت، بهشهق و لێدان دایان بهزاند. یهكێكی تر له پهنابهر دیپۆرتكراوهكان وتی: كۆماندۆكانیG4S لهگهڵماندابون وهك ئهوهی تاوانكاربین، تهنانهت جێگا بۆ خۆیان نهبو بهشێوهی نایاسایی لهناو فڕۆكهكهدا بون، ههمو یاساكانی ناو فڕۆكه پێشێل كرابو بۆ ئێمه به سهرپێوه راوهستابون. بهپێی ههواڵێك كه له فیدراسیۆنی سهراسهری پهنابهرانی عێراقهوه بهدهست سبهی گهیشتوه، یهكێكی تر له پهنابهرهكان لهگرتوخانهی برۆك هاوس له وڵاتی بهریتانیا و له پهیوهندیهكی تهلهفونیدا به سكرتارێتی فیدراسیۆنی راگهیاندوه كه "كاتژمێر 6:00ی بهیانی هاتونهته سهریان و بهرهو فڕۆكهخانه بهڕێیان كردون بۆ ئهوهی رهوانهی كوردستانیان بكهنهوه. یهكێك له پارێزهرانی ئهو پهنابهرانه كه له پهیوهندیدا بوه لهگهڵ دادگای بهریتانیا رایگهیاندوه كه ناردنهوهی ئهو پهنابهرانه كارێكی نایاسایی بوه و ئهوهشی خستۆتهڕو كه بهردهوام دهبن له ههوڵدان لهپێناو گێڕانهوهی ئهو پهنابهرانه بۆ وڵاتی بهریتانیا. سبهی
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
10-12-2009
پهنابهری دیكه كورد دیپۆرتی كوردستان دهكرێنهوه50
رووداونێت – ههولێر
بهپێى دوایین ههواڵى فیدراسیۆنى سهراسهرى پهنابهرانى عێراقى بڕیاره بهم نزیكانه 50 پهنابهرى دیكهى كورد كه تكتی فرۆكهیان پێدراوهو ماوهى كهمتر له 25 رۆژیان بۆ دیاریكراوه دیپۆرتى كوردستان بكرێنهوه.
ههواڵهكهى فیدراسیۆن رۆژى 9/11/2009 بڵاوكراوهتهوهو وێنهیهكى بۆ (رووداونێت;) نێردراوه، لهسهر زارى پهنابهره دهستبهسهرهكانى گرتووخانهى دۆنكاسهرو كۆڵن برۆكهوه بڵاویكردۆتهوه كه ئهوان ئێستا لهگرتووخانهكان دهستبهسهرنو ئامادهكراون بۆ بهزۆر گهڕاندنهوهیان بۆ كوردستان، سۆران لهگرتووخانهی دۆنكاسهرهوه رایگهیاند "ئێمه نامهیهكمان بهناوی ژمارهیهك پهنابهر ئاراستهی سهرۆكی حكومهتی ههرێمی كوردستان كردوه داوامانكردوه فرۆكهخانهكانی سلێمانیو ههولێر نهخهنه جێگای ترسی ئهو كهسانهی كه بهقهرزاریو ماڵویرانی دهیانێرنهوه"، ههژار یهكێكی دیكهیه لهپهنابهره گیراوهكانو دهڵێت"من لهكهیسهكهم خهڵكی كهركوكمو خاوهنی 5 منداڵم لهم وڵاته ژیانم دامهزراندهوه نازانم حكومهتی عێراقی چی لهئێمه دهوێت".
دهشتی جهمال، سكرتێرى فیدراسیۆنى سهراسهرى پهنابهرانى عێراقى لهلێدوانێكدا بۆ (رووداونێت;) گوتی "وێرای ئهوهی بهتوندی ئیدانهی سیاسهتی دهستگیركردنو دیپۆرتكردنهوهی پهنابهران دهكهین، بهتهواوی توانا كار دهكهین لهپێناو راگرتنی ئهم سیاسهته دژی ئینسانیهی حكومهتی بهریتانیا"، دهشتی ئهوهشیگوت "ئێمه سهرباری ئهوهی چهندین جاره بهشێوازی ئهوپهری شارستانیانه ناڕهزایهتیمان دهربریوهو هۆشداریمان داوه بهم حكومهته تا ناردنهوهی بهزۆره ملێ رابگرن، بهداخهوه ئهوان ههر بهردهوامن ئهگهری چی ئێمه توانیمان دوای ههوڵێكی زۆر ژمارهیهك لهو وهجبهی لهبهغداوه گهرێنرانهوه ئازاد بكهین و بهردهوامیش دهبین له ههوڵهكانمان".
لهساڵى 2005هوه تا ئێستا به سهدان پهنابهرى كورد لهوڵاتانى ئهوروپاو بهتایبهتى بهریتانیا دیپۆرتى كوردستان كراونهتهوه، فیدراسیۆن سهبارهت بهو هێرشانهی كراوهته سهر پهنابهران لهوڵاتهكانی بهریتانیاو سویدو نهرویج زنجیرهیهك چالاكی ئهنجام داوهو لهداهاتوودا بهڕای گشتی دهگهیهنێت.
وهزارهتی ناوخۆی فینلهندا سهرقاڵی دانانی بهرنامهیهكه بۆ ناردنهوهی پهنابهرانی كورد
Wednesday, December 09, 2009
وهزارهتی ناوخۆی فینلهندا سهرقاڵی دانانی بهرنامهیهكه بۆ ناردنهوهی پهنابهرانی كورد
(سبهی):
وهفدێكی بهشی یاسایی له وهزارهتی ناوخۆی حكومهتی فینلهندا، كه پێكهاتبو له نهجات بهكیری سهرۆكی وهفدهكه و ژماریهك له یاوهرانی، بهمهبهستی جێبهجێكردنی پڕۆژهیهك بۆ گهڕانهوهی پهنابهرانی كورد لهو ولاَته، لهسهر رهزامهندی خۆیان بۆ ههرێمی كوردستان هاتون.
وهفدهكه ئاماژهیان بهوهدا كه وهك وهزارهتی ناوخۆی فینلهندا سهرقاڵی دانانی بهرنامهیهكن بۆ جێبهجێكردنی گهڕانهوهی پهنابهران بۆ ولاَتی خۆیان، ئهویش لهسهر رهزامهندی خودی پهنابهران. بۆ ئهم مهبهستهش داواكاربون حكومهتی ههرێم هاوكارییان بكات بۆ سهرخستنی پڕۆژهكه.
لهلایهن خۆشیهوه وهزیری كار ئاسۆس نهجیب بهوهفدی میوانی راگهیاند: ئێمه پشتگیری له گهڕانهوهی ئهو پهنابهرانه دهكهین كه لهسهر رهزامهندی خۆیان بێنهوه نهك بهزۆره ملێ، ههروهك پشتیوانی وهزارهتیشی دهربڕی بۆ ئهو پهنابهرانهی دهیانهوێت بگهڕێنهوه ولاَت، وهك دابینكردنی ههلی كارو دابینكردنی شوێن بۆ مهشق و راهێنان و ههروهها دابینكردنی شوێن بۆ منداڵی ئهو خێزانانهی دهگهڕێنهوه لهسهنتهری پاراستنی مندالاَن.
هێژا محهمهد
............................................................................................................................
ئاوارهکانی رۆژههڵاتی کوردستان له لێواری مهرگ و ژیاندان
ئهگهر ناچاری و ههژاری نهبێت، من کچم، چۆن خۆم دهکهم به کوڕو ههتا ئێواره دهست دهخهمه ناو پێڵاوی پیاوان و پێڵاو بۆیاخ دهکهم؟" ئهمه وتهی ئهو کچه باڵا مامناوهندییه بو که بهتهواوی سیمای کچانهی خۆی گۆڕیوه و پرچی جوانی خۆی کورتکردۆتهوه و کراسێک و شهڕواڵێکی پیاوانهی پۆشیبو تا بهرهو کارکردن بچێت.
شۆخانی تهمهن ههژده ساڵ له گهڵ ئهو کورده ئاوارانهی ئێران دهژی که بهر له (29) ساڵ به هۆی لایهنگریی سیاسیان بۆ حیزبه کوردییهکانی رۆژههڵاتی کوردستان هاتونهته عێراقهوه. ئهو یهکێکه لهو سهدان ئاوارانهی که ماوهی سێ ساڵه هاتونهته ههرێمی کوردستانهوهو ئێستا له کهمپی باریکهی نزیک عهربهت ژیانی مهمره و مهژی دهگوزهرێنن. شۆخان له گهڵ خێزانهکهیاندا که ژمارهیان ده کهسه، ژیان بهسهر دهبات. باوکی بههۆی نهخۆشی شێرپهنجهوه بهر له سێ ساڵ مردوه. له بهر ئهوهی کهسی تریان نهبوه، شۆخان بهناچاری باری قورسی دابینکردنی ژیانی خێزانهکهی کهوته ئهستۆ و رۆژانه له گهڵ هاوڕه کوڕه هاوچارهنوسهکانیدا سندوقی پێڵاو بۆیاخکردنهکهی دهنێت به سینگیهوه و له بهرهبهیانهوه تا ئێواره کار دهکات. شۆخان رۆژانه تهنها ده ههزار دینار پهیدا دهکات، نیوهی ئهو پارهیه دهدات به هاتوچۆی رێگای سلێمانی ـ باریکهو نیوهکهی تریشی باوک ئاسا دهداته خواردن بۆ ئهو خێزانهی که چاوهڕێن به دهستی پڕهوه بگهڕێتهوه ناویان.
ئهو که بهشهرمهوه نیگای لێدهکردین، گوتی "پێشتر له کۆیه شاگردی چێشتخانهیهک بوم، بهڵام مانگانهکهی کهم بو، بۆیه بڕیاری وازهێنانمدا و دهستم کرد به پێڵاو بۆیاخکردن. من بهزهییم به خۆمدا دێتهوه کاتێک هاوڕێکانی خۆم دهبینم دهچن بۆ سهیران یان جلی جوان دهپۆشن و منیش دهبێ تا رۆژئاوا دهستم له نێو پێڵاو دابێت." ئهو روی له ڕێکخراوهکانی ژنان و منداڵان کرد و گوتی"داواکارم له رێکخراوهکانی ژنان و منداڵان بێن به هانامانهوه و ژیانمان له کوڵه مهرگی رزگار بکهن."
ئاوارهکانی کهمپی باریکه به هۆی دروستبونی مهترسی له سهر ژیانیان کهمپی لهمێژینهی خۆیان له رۆمادی بهجێهێشت و بهدوای شوێنێکی ئارامدا رویان له ههرێم کرد. بهڵام باری ئارمی ئهم کهمپه نوێیهیان هیچی له بارودۆخی ناههمواری ئهم کۆمهڵه ئاواره فهرامۆشکراوه نهگۆڕیوه. ههر کهس لهو ئاوارانه بدوێنی، ئهمهت پێدهڵێت "ئهمه ژیان و گوزهران نییه ئێمه ههمانه. خهڵکمان ههیه بێ شێو سهر دهنێتهوه و نانی نییه بیدات به منداڵهکانی. یوئێنیش که بهرپرسه له کاروباری ئێمه به هیچ شێوهیهک ئاوڕمان لێناداتهوه."
کاکه حسێنی تهمهن 35 ساڵ که یهکێکی تره له ئهنجومهنهکانی کهمپی ئاوارهکانی باریکه، دهربارهی چارهنوسیان وتی "چهندینجار له گهڵ نوێنهری نهتهوه یهکگرتوهکان دانیشتوین، پێمان وتون یان بمانبهنه وڵاتێکی سێههم، یان لێره بهرهسمی بمانناسن و مافی پهنابهریمان پێبدهن، بهڵام ههر جارهی به بیانویهک داواکهیان رهت کردوینهتهوه."
لڤینی نوێ
a
چارهنوسی ئاوارهکانی رۆژههڵات بهرهو کوێ؟
سهلاحهدین بایهزیدی
بیست و چوار ساڵ لهمهوبهر لهسهرهتاکانی هاتنه سهرکاری رژێمی کۆماری ئیسلامی لهئێرانداو دهستپێکردنی درێژترین شهڕی سهده لهنێوان ئێران و ئێراقدا که شتێک نهبوو جگه لهپاوانخوازی دوو لایهنهو هیچ ئاکامێکیشی نهبوو جگه لهپاوانخوازی دوو لایهنه و هیچ ئاکامێکیشی بهدواوه نهبوو، خهڵکانێک بوونه قوربانی که ئێستاش چیرۆکی ڕهشیان کۆتایی پێ نههاتووه. لهڕاستیدا دهتوانرێ بگوترێ ئهوهی لهههر کهس و ههر لایهنێک زیاتر تووشی دهردیسهری بوو و ههنووکهش ئاراستهکهی دیاری نهکراوه، ئهم خهڵکه بوون. واته پهنابهرانی ئۆردوگای ئهڵتاش که هێشتاش بهدهیان بنهماڵهی لێ ماوه. ئهوانهی بوونه قوربانی سیاسهته دزێوهکانی ههر دوو دیکتاتۆری تاران و بهغدا.
گهلانی ئێران بهگشتی و گهلی کورد بهتایبهتی دوای خهباتێکی شێلگیرانه لهدژی رژێمی شا و رووبهڕووبونهوه لهگهڵ زوڵمی نهتهوهیی و سیاسی، چاوهڕێ بوون که لهژێر سایهی دهسهڵاتی ئیسلامی دا بگهنه مافه نهتهوهیی، سیاسی و مرۆییهکانیان. مخابن ئاکامی ئهو ههموو لهخۆبوردویی و خهباته شتێک نهبوو جگه له پهنابردنه بهر داوێنی دیکتاتۆرێکی تر که ئهگهر لهو خهراپتر نهبێ، ئهوا هیچی کهم نهبوو. ئهو خهڵکه لهخهراپترین ههلومهرج و لهجهنگهی شهڕ و ئاگربارانی دوو لایهنهی شهڕ ناچار بوون دهست لهخاکی باب و باپیران ههڵگرن و لهئاکامی ئهم کۆچبهرییهدا، دیکتاتۆری ئێراق ڕهوانهی ئۆردوگاکانی مهرگی کردن و بهههر شێوازێک بهکاری هێنان. لهئهنجامی ئهم رێگه ڕهش و نادیارهدا لهئۆردوگای ئهلتاش ههڵکهوتوو لهرۆژئاوای ئێراق جێگیریان کردن. ئهڵتاش ئۆردوگای مهرگ و نهمان بوو. شاهیدیش ئهو گۆڕستانانهن که لهئۆردوگادا ههن. ژمارهی مردووان دوو ئهوهندهی زیندوانه. واته ئهو گۆڕه بهکۆمهڵانهی که مرۆڤهکان لهڕووی ناچاری بهدهستی خۆیان ههڵیان کهندووهو ئازیزانی خۆیان تێدا بهخاک سپاردوه.
ههرچی مرۆڤی زیندووشه، لهڕوانگهی جهستهییهوه گۆڕانی بهسهردا هاتووه، ئیتر سیماکان، سیمای کوێستانهکانی کوردستان نین. سیمای ڕهش و سوتاوی سهحرای عهرهبستان لهگهڵ سیمای داوێنی دڵڕفێنی بهمۆو داڵاهۆ جێگورکێیان کردوه. منداڵانی ئێره ناتوانن لێڕهواره چڕوپڕهکانی بهمۆو داڵاهۆ، دهشتی سهرسهوزو بۆنخۆشی سهرپێل و پێدهشتی زههاو لهخهیاڵیاندا بگونجێنن. ئهم خهڵکه 25 ساڵه سروهی نهرم و فێنکی بهرهبهیان و ئێوارانی وڵاتی دایکیان نهدیتوه. لهڕوانگهی فهرههنگییهوه 25 ساڵه لهو پهڕی ههژاری دان. ئهگهر چاوێک به نهققاشی منداڵهکانیاندا بخشێنین، دیمهنی ژیانێکی ئینسانیمان بهرچاو ناکهوێ، هێنده ئهو سهحرایه لهنیگایاندا نهخشی بهستووه که لهنهققاشیهکانیاندا ڕهنگی سهوز، سوور، زهرد، شین و مۆر نابینی، ههر ڕهنگی ڕهش و سپییه خۆی دهنوێنێ.
لاوان و مێرمنداڵانی ئۆردوگا لهشوێنی خوێندن لهگووندهکانی جزیرهو شهقامهکانی رۆمادی خهریکی کاری قورس و تاقهت پڕوکێنن. ههر رۆژ دهنگی حهزینی مهلای مزگهوتمان دێته بهر گوێ که ههواڵی مردنی ژن یان مناڵ یان لاوێک بڵاو دهکاتهوهو بانگهێشتی خهڵک دهکات ڕوهو گۆڕستان بچن.
لهماوهی ئهم بیست و پێنج ساڵهدا هیچ کهس وهک ئهڵتاشییهک خۆی ناناسێت. کهسێ نهیدهزانی لهم بهری فورات و لهنێو سهحرای سووتێنهردا خهڵکانێک ههن که لهبهر زوڵم و زۆری دهسهڵاتدارانی ئێران پهنایان بردۆته بهر ئاگر، لهم ماوهیهدا کێشهی ئهوانیان سهرپۆش کرد، بهشێوهیهک کۆڕو کۆمهڵه مافخواز و ناونهتهوهییهکان نهتوانن پێوهی خهریک بن. ئهوانیان وهک نهتهوهیهکی برسی بهخهڵکی ناساند. لهکاتێکدا که کێشهی خهڵک، کێشهیهکی نهتهوهیی و سیاسییه. ئهم خهڵکه لهبهر زوڵم و زهخت و زۆری حکومهت پهڕیوهی ئهم دیوه بوون. زۆر رێکخراوو دام و دهزگا لهژێر ناوی هاوکاریی مرۆیی بۆ ئامانجه بازرگانییهکانیان بهکاریان هێناون. دانیشتوانی ئۆردوگا خۆیان لهسهر ئهو بڕوایهن و پێداگری لهسهر ئهوه دهکهن که مهسهلهکهیان بهر لهوهی مهسهلهیهکی ئینسانی بێ، مهسهلهیهکی نهتهوهیی و سیاسییه. ههر رێکخراوو لایهنێک که خوازیاری هاوکاریکردنه، پێویسته بهم شێوهیه ههڵسوکهوتیان لهگهڵ بکات. ئهوان سواڵکهرو چاو لهدهستی دیکتاتۆرو رێکخراوو کۆمهڵگا مرۆڤدۆستهکان نین، بهڵکو لهو مافانه بێبهش کراون که مافی نهتهوهیی و سیاسی خۆیان بووه. پێویسته کۆماری ئیسلامی ئێران لهسهرجهم ئهو ڕووداوانهدا وهک تاوانباری پله یهک بناسرێت و رێکخراوی نێونهتهوهیی و کۆمهڵهکانی مافی مرۆڤ و لایهنه کوردییهکان لهم پێناوهدا ههوڵ بدهن که پێداویستییهکانی ژیانیان دابین بکهن و ههموویان بگوازنهوه بۆ باشووری کوردستان. نابێ لایهنه جیاوازهکان لهم گواستنهوهیهدا ئامانجی تر بپێکن. زێدی ئهوان رۆژههڵاتی کوردستانه، ئهوان نوێنهری بهمیلۆن کوردی رۆژههڵاتین که 25 ساڵه لهکۆت و بهندی دیکتاتۆریهتی تاران و بهغدا دان. بێ گهرهنتی کردنی مافه سیاسییهکانیان کێشهیهک چارهسهر نابێت. ههتا رژێمی ئیسلامی ئێران بهسهر گهلانی ئێراندا زاڵ بێت، گهڕانهوهی ئاسایی یاخود زۆرملێیان جگه لهههڵخهڵهتاندن هیچ ئاکامێکی بهدواوه نابێ.
بۆیه پهنابهره کوردهکانی رۆژههڵاتی کوردستان پێویسته داوا لهلایهنه پهیوهندیدارهکان بکهن تاکوو گوشار بخهنه سهر رژێمی دیکتاتۆری ئیسلامی ئێران بۆ ئهوهی لهدامهزراندنی سیستهمێکی دیموکراتیک و دانی مافه پێشێلکراوهکانی گهلی کورد ههنگاو بنێن. تهنیا چارهسهرکردنی کێشه سیاسی و نهتهوهییهکان، رهنج و نههامهتی 25 ساڵه قهرهبوو دهکاتهوه نه ئاواکردنی ئۆردوگایهکی تر لهشوێنێکی دیکه. با ههوڵێکی وایان بۆ بدرێت تا بۆ ههمیشه سهقامگیر بن و چیتر ماڵ و حاڵیان بهکۆڵیانهوه نهبێت.
ــ لهرۆژنامهی "کوردستان راپۆرت"دا بڵاو کراوهتهوه
پهنابهر و پهنابهرێتی
یۆسف حاتهمی
پهنابهر لهواتای گشتی دا بهو مرۆڤه دهگوترێ كه له جێ و شوێنی خۆی و لهبهر ههندێك هۆ دهركرابێت. پهنابهری خۆی خاوهن مێژوویهكی دێرینه كه بهسهر مرۆڤهكاندا سهپێندراوه. ئهوهش بهرههمی ههندێك هۆی جوگرافی، ئابووری، سیاسی و ..هتده.
بهدرێژایی سهدهی بیستهم خاڵێك كه رۆڵێكی تایبهتی له كۆچبهركردن دا گێرِاوه، شهرِه. لهئهنجامی شهرِهكانی سهدهی بیستهمدا خهڵك بهناچاری له وڵات و خاكی خۆیان بهرهو خاكی بێگانه دهركران و خاكی خۆیانیان بۆ ماوهی ساڵانێكی درێژخایهن بهجێهێشتووه.
ئهركی سهرشانی ههر وڵات و دهوڵهتێك كه پهنابهران له شوێنێكی ترهوه رِوویان تێكردووه، ئهوهیه كه ئهو پهنابهرانه بتوانن خاوهن مافهكانی تایبهت به پهنابهران بن. یهكێك له بنهمایی ترین و گرنگ ترین مافهكان كه دهبێ لهبهرامبهر پهنابهران پهیرِهو بكرێت، مافی بهئازادی جوڵانهوهو مافی كاركردنه. له بارهی ئهو مافه سهرهكییانهی كه بۆ ئهم دهسته پهنابهرانه كه نیشتهجێی ئۆردوگایهك یان شوێنێك بوون و دهبێ لهبهر چاو بگیرێن، كهمتهرخهمی ههیه. لهجیهانی ئهمرِۆدا نزیكهی حهوت ملیۆن مرۆڤی پهنابهر ههن كه له ئۆردوگاكاندا نیشتهجێ كراون. ئهوانه لهبهر هیندێك هۆی سیاسی ناتوانن بگهرِێنهوه بۆ خاكی خۆیان. لهقاموسی پهنابهری دا بهو چهشنه پهنابهرانه دهڵێن: "پهنابهرانی لهسهر یهك كهڵهكه كراو". ئهم وشهیه رِهنگه لهبواری مرۆڤایهتییهوه زۆر گونجاو نهبێ، بهڵام رِاستی ئهوهیه كه لهسهر دهمی ئێستادا بۆ حهوت ملیۆن پهنابهر بهكار دهبرێ كه له ئۆردوگاكان یان لهشوێنی تر دا دهژین.
ئاشكرایه كه بهشێك لهو پهنابهره لهسهر یهك كهڵهكهكراوانه كوردن كه له ئهنجامی ئهو شهرِانهی كه له وڵاته داگیركهرهكانی كوردستان واته توركیا، ئێراق، ئێران و سووریاوه رِوویان داوه، ئاوارهی وڵاته هاوسێیهكان بوون. بهسانایی دهتوانین باس لهوه بكهین كه سیاسهتی چهپهڵی ئهو رژێمانه كه لهسهر كوردهكان لهههر وڵاتێك پهیرِهویان كردووه، گهیشته ئاستێك كه كوردهكان لهبهرامبهر یهكتری دا مامهڵهیان پێكراوه و لهههر وڵاتێك دا لهشوێنێكی تایبهت دا بهند كراون، بهشێوهیهك كه ناتوانن بگهرِێنهوه وڵات و زێدی خۆیان، چوونكه ههل و مهرجی گهرِانهوه له لایهن رژێمه دهسهڵاتدارهكانهوه بۆیان دابین نهكراوه. لهو شوێنهی كه ههشن ناتوانن بهئازادی بژین، چوونكه رژێمی دهسهڵاتداری ئهوێش به هاوڵاتی خۆیان نازانێت و لهزۆربهی مافه سهرهتایی و مرۆییهكان بێ بهشیان دهكات.
ههر وهك دهزانین لهئاكامی شهرِی ههشت ساڵهی ئێران ــ ئێراقدا كوردهكانی نیشتهجێی رۆژههڵاتی كوردستان له بهر ههندێك هۆكاری بهرههمی شهرِ ناچار بوون رِوو بكهنه دهربهدهری و غهریبی. پێویسته ئاماژه بهوهش بكهین كه تێكدانی رِهوش و ئاسایشی كوردهكان لهو شهرِهدا مهبهست و ئامانجی سهرهكی ئهو وڵاتانه بوو كه لهههر رِوویهكهوه دوژمنی گهلی كورد بوون و لهو خاڵهدا، واته بۆ لهناو بردنی ئاسایشی ژیانی كوردهكان دهستی هاوكاری و یهكێتی یهكتریان گوشیوه. لایهنێكی دیكه ئهوهی كه كوردهكان بهشێوهی دهسته و گرووپ ئاواره بوون، دهگهرِێتهوه بۆ ئهوهی كه ئهم ئاواره بوونه لهبواری پێگهی جوگرافییهوه لهسهر سنوورهكان نیشتهجێ بوون.
ئێستا كه بیست و پێنج ساڵ لهدهست پێكردنی شهرِی ئێران ــ ئێراق و ئاوارهیی ئهو گهله لهخاك و وڵاتی خۆی تێدهپهرِێ. ئهو خهڵكه بیست و پێنج ساڵه له ئۆردوگایهكدا كه لهبیست كیلۆمهتری شاری رۆمادی و رۆژئاوای بهغدا ههڵكهوتووه، دهژین. ئۆردوگای ئهڵتاش ئۆردوگای گهلی كوردی لهسهر یهك كهڵهكهكراوه كه قوربانی سیاسهتی رژێمه دهسپۆتهكان بووه. خهڵكی ئۆردوگای ئهڵتاش ههتا ئێستا نهیانتوانیوه كهڵك له مافه مرۆییهكانی خۆیان وهرگرن. ئهو مافانهی كه له ئاستی باڵای ناونهتهوهیی دا دانیان پێ دانراوه. ئهم خهڵكه تهنانهت مافی سهربهست جوڵانهوهشیان لێ زهوت كراوه. بهگوێرهی ئهو ناسنامانهی پێیان دراوه، تهنیا مافی ئهوهیان ههیه لهچوارچێوهی ههرێمی دیاریكراودا بجوڵێنهوه. ئهوه بهو واتایهیه كه مافهكانیان زۆر سنووردار بووه و ههر وهكوو دهبینین تهنانهت مافی تێپهرِكردنی سنوورهكانی رۆمادییان پێ نهدراوه. ههروهها كهڵك وهرگرتن و قازانج وهرگرتن له ههموو جۆره كار و ئیشێكیان لێ قهدهخه كراوه و بۆ دابین كردنی پێداویستییهكانی ژیانی رۆژانهیان دهست فرۆشی و كاری لهمجۆرهیان كردووه و بهم شێوهیه له نێو گهرما و شۆرهكاتی ئهڵتاش دا ژیانیان بردۆته سهر. ههتا ئێستا لهلایهن هیچ رێكخراوێكی ناونهتهوهییهوه ههنگاوێك بۆ چارهسهری كێشهكانی ئهو پهنابهرانه ههڵنههێنراوه. هێزی كاری و فیكری ئهو مرۆڤانه سارد كراوهتهوه و ههر لهبهر ئهوهیه كه ئێستا هێزی دهروونی لاو، مناڵ، ژن و پیاو بهرهو دارِزین دهچێت و هیچ جۆره كهڵكێكی لێ وهرناگیرێ. ئهو هێزه ناونهتهوییانهی كه خۆیان به پارێزهری مافهكانی مرۆڤ دهزانن، ههتا ئێستا لهبهرامبهر رِهوشی قهیراناوی ئهو ئۆردوگایه بێ دهنگییان ههڵبژاردووه.
بهڵام با دڵنیاش بین كه به رِووخانی رژێمه دیكتاتۆر و تیۆكرات و مۆنارشییهكانی رۆژههڵاتی ناوهرِاست، ئیدی رِهوشی ئهو پهنابهرانهش گۆرِانكاری ئهرێنی بهسهر دا دێت و ئهو كهسانهی بێ دهنگییان ههڵبژاردووه، دهبێ لهبهرامبهر رِهوشی ئهو مرۆڤانهو دادگای مێژوودا وهڵامدهرهوه بن، واتا پێویسته كرداره ناشایستهكانیان قهرهبوو بكهنهوه، چونكه مرۆڤایهتی ئازادیخواز بهسانایی له تاوانی ئهو رِوورِهشانه خۆش نابێ و لێیان نابوورێ. كۆتایی هێنان بهو قهیرانه سیاسییانهی كه گیرۆدهی ژیانی ئهو خهڵكه بووه، دهبێته گهرهنتی ژیانێكی یهكسان و ئاسووده بۆ ئهو خهڵكه ستهم چێشتووه له داهاتوویهكی نزیكدا