Welcome To The Official Homepage Of Altash Camp
Welcome to the official homepage of Altash Camp
Interview: Filmmaker Gwynne Roberts
IN
Interview: Filmmaker Gwynne Roberts
TERVIEW TRANSCRIPT
This is Steve Talbot, and I’m talking to Gwynne Roberts.
Talbot: For someone who’s never laid eyes on it, what does the north of Iraq, Iraqi Kurdistan, look like?
Roberts: Well, it’s a beautiful mountainous area, breathtaking landscapes. It’s the sort of place where you could, in winter, have a ski resort. You get the sense of its being a really good holiday venue, very much a Middle Eastern Switzerland.
And Kirkuk, we know Kirkuk as an oil city. And as a city that is torn by ethnic divisions -- Saddam moved Arabs in and Kurds out.
When we traveled there, we didn’t stop at all -- it was considered too risky, and it’s very fractured. As a foreign journalist going to that area, you have to be really careful. The Kurdish areas are not too bad, but the Arab areas -- things can go badly wrong there. And for the Kurds, it’s an important city because they want to claim it as their main city. And, of course, it has vast reserves of oil and gas. And if they’re successful, of course, some of the revenue from that city and from the oil fields will go to the central government -- but anything new that’s discovered, the income from that, will go to the regional government, and it could make this particular region, the Kurdish region, extremely rich.
For example, there’s a gas field there, and rumor has it that it is so big, it would keep America supplied for 10 years, for all its gas needs. Now if that’s exploited properly, there’s an awful lot of revenue. It’s going to turn Kurdistan into a Switzerland, if they’re allowed to do that. And, of course, that region has problems with its neighbors, and they would not be happy to see a very prosperous quasi-independent state building there because that would be for them a danger signal for its own Kurdish populations. There’s maybe 20 million Kurds living in Turkey, who have quite a difficult time with the Turks, who are nervous about Iraqi Kurds building up an independent state. Iran is not happy either, and Syria has a Kurdish problem, so the next few years are going to be extremely interesting.
We will jump into this in a moment. But just as an aside, the Kurds are really an extraordinary people; their history is extraordinary because they are also one of the last people in that region of the world without a country.
We don’t really know how many Kurds there are, probably 30 million, maybe 35 million, and it seems that it’s in the interests of all the states there that they do not have a country. And I think it’s crazy because they clearly have their own language, they have a separate culture from Arab culture and they want to be one nation. You talk to any Kurd and they want a Kurdish state, and no one is prepared to give it to them. And if they don’t get what they’re after, this could be a huge problem in the future for the Middle East. It could even rival the Palestinian problem. But what they haven’t done, they haven’t resorted to terrorism. And that’s quite extraordinary, given what’s happened to them. You know, they lose hundreds of thousands of people, they’re tortured, all sorts of things. And yet, they fought -- they’re a warrior people -- but terrorism is far removed from their interests. They keep well away from it.
To go back to your journey. Let’s look at Baghdad, which we all know is a pretty terrifying place. Was security was a problem for you? What was it like when you were there?
Well, I personally would not travel in Baghdad unless I had very, very good security. I think it’s too dangerous for journalists. Now major news organizations are pulling out. It was pretty chilling. We had the ninth floor of the Babylon Hotel sealed off and anyone coming up to the ninth floor after say 10, 11 o’clock at night would probably be shot. We had Kurdish guards with their guns protecting us. You don’t wander around, you don’t go out at night -- it’s too risky. It’s a pretty frightening place. And when you wander through the hotel … the hotel is an interesting place because it was once run by Saddam’s secret police, and clearly a lot of the staff working in that building probably still have links to Saddam, and they see you there and they think maybe you’re a few million dollars on legs, and maybe if they could lure you out of that hotel, things could happen. So the feeling is, this is a very, very scary place.
You take a long journey through the desert. You have to worry about attacks from all sorts of people, including possible accidental friendly fire attacks from American helicopters overhead. You end up at a fortress in the middle of the desert that looks like something out of a Star Wars episode.
Nugra Salman [an abandoned prison] is a pretty fearsome place, and you feel the atmosphere when you go into that building. A lot of people have died and been held in really inhumane conditions there. When the Kurds were being held there, being imprisoned there, they used to have dogs roaming around outside the prison. And a number of eyewitnesses have said that when people died inside the prison, they would drag them outside and just leave them lying around in the dirt. The dogs would come and consume these bodies or just drag them away.
There weren’t that many survivors from Nugra. A group was released, was given amnesty, and it’s from them we get a picture what life there was like. They would take small children. For example, nearby there’s a local registry office where we found evidence of 2-year-old children being incarcerated there. There was another entry with a 94-year-old man incarcerated. And it just defies comprehension, that Saddam could have been punishing these sorts of people.
One of the amazing things about this story is that there are actual records of all of this and that there are these document shops, as you call them, filled with all these looted documents -- as if someone had ransacked the CIA or the FBI, and these videos and documents were on sale in the streets of Washington.
Well, after the war, there were organized attempts to acquire documentation by opposition political groups because they saw through these documents -- they were a source of power for them -- because if they could find incriminating evidence against regime people, then that gives them a sort of power over these people. But there was also a lot of private endeavor to collect stacks of documents because these people saw them also as a potential source of massive income. And in the film, you see the Kurds are paying a lot of money to these centers, even providing, for example, copying machines. So they find good information, good documents, and they copy them, hand them across and they would get really well rewarded.
It’s pretty depressing to think that these documents, which do record the inner workings of a most horrendous regime, are just being dissipated, just being squandered. Because historically it would provide an incredible insight into what happened during Saddam’s reign. The comparable ones, of course, are the Stazi in East Germany, where they have been competently archived and now are a valuable resource. And I think that this should have happened with these particular files, but now, of course, it’s too out of control for that to happen.
It’s a bit like the looted art treasures.
Yeah, yeah! I mean everyone is just driven by money. And in this film, the Kurds are looking for bodies, but basically at the end of the day, they find them because they are prepared to pay, so there’s nothing for free there. It’s just a hard, hard existence.
When did you first encounter the Kurds? What drew you to that part of the world?
I used to work for Reuters, and I resigned in 1973. I was being trained as a foreign correspondent, and this was the first story I did. So in 1974, I set out for the mountains of Kurdistan where there was a rebellion, a revolt against Baghdad. The revolt, the rebellion, was supported by the Americans. It was supported by the shah of Iran. So that was my first freelance venture, and I was covering it for The Financial Times and The New York Times, and I went back and forth a lot. And then early in March 1975, the whole thing collapsed in ruins, because the CIA -- Henry Kissinger -- had withdrawn support for the Kurds abruptly, as had the shah, and they were left completely destitute.
Hundreds of thousands were forced to go into refugee camps in neighboring Iran. A lot of people stayed on, and they were sent into exile in the south, in the really blistering hot south -- and don’t forget these are mountain people -- and they had a really, really terrible time. Eventually, they began to recover, and some of them were returned up north, the ones who had been exiled to the south. Then in 1981, I went into the region clandestinely, and I walked across from Syria into Turkey, illegally, I may say, and right across northern Iraq with an enormous convoy and into Iran at the height of the Khomeini Revolution. In 1985, I did a return journey from Iran, again hiding from the Iraqi army -- just to see what had been going on -- and that’s when I first encountered this story. Because in 1985, high in the Zagros Mountains, I met this group of Kurds, a family, several families, who were fleeing -- who had been hiding for a year or two and now wanted to escape to Iran. And these were Barzanis, and they told about what had happened to them and it was the first I’d ever heard about this story. And then in 1991, I returned toward the end of Desert Storm, the 1991 Gulf War. One of the first places I visited was the camp, where these people had lost their loved ones, and it was a pitiful site. These families, the women, for example, had been completely humiliated by the Iraqi soldiers, abused in the most grotesque manner, and they came out onto the street holding photographs, faces that looked -- it was like a Greek tragedy -- they had really suffered. And I was the first Westerner they talked to, and they just broke down in tears as they told their story. So I’ve been deeply moved by this story over the years.
Obviously I reported it, but there’s been virtually no interest in it. The thing about this story, it’s as important as a Halabja; OK, in Halabja they used poisonous gas, but this one is really important because we’re talking -- well, we don’t know exactly the number, anything between 5,000 and 8,000 people being murdered, in a campaign, an operation that probably lasted just a few weeks. Just to get rid of that many people is a massive undertaking. You’re not talking just about Saddam Hussein, you’re talking about a well-honed system, which can take these people away, spirit them away, and then execute them. This is not an easy job. A lot of people were involved in it. I think that that’s a really important story. It’s the tipping point, it’s the point when his regime went from -- I mean, it was quite murderous -- but went from relatively isolated acts of brutality to mass murder. And it’s that point when things really changed.
And why wasn’t this reported more widely? Why wasn’t it picked up after you reported it?
Maybe there’s a form of racism involved here. They were just Kurds, people didn’t care about them that much. I don’t understand it -- as a journalist, you’re taught to spell out a story and then you go for it. But editors weren’t that interested. It was exotic, horrible, but somehow well away from their areas of interest. I can’t explain why this was not regarded as important at the time. But don’t forget what Saddam had done. He’d sealed off the north of Iraq so journalists could not get into that area easily. I mean, I had to swim the Tigris, for example, from Syria to Turkey, and then into Iraq to get there. And it was always a risky venture. I was the only journalist in there for many years, in the 1980s, and so access was a huge problem. Now, of course, everything’s changed. They’ve got satellite TV, they’ve got access to the Internet. And that will not happen again because of it. But at the time, I can’t say there was massive interest in the story.
You have a history with Frontline. You made a film in the early 1990s.
Well, this film is actually a sequel to a film we did back in 1992 for Frontline, and it was about the Anfal. There was an infamous campaign in which Saddam’s regime killed more than 100,000 men, women and children in Iraqi Kurdistan. And what happened in 1992 is that I went with Kanan Makiya, who lives in Boston, and we found just by chance these secret archives, security documents, and people were telling us about this Anfal, this campaign, and we just stumbled on it. But out of that came a really moving story about what had really gone on. However, we could only go to the border of Kurdistan, and the final scene in this film is when we arrive at this camp, which has cots and remnants of clothing of Kurds who had just vanished. And that was the end scene. And this film, of course, goes beyond that; we go into Iraq proper, traveling right through the country at the height of the insurgency to find out what really went on after that. So I’m quite pleased that I’ve been able to follow up and really get to the heart of the story.
At the end of your journey, to pick up on our geographical stops here, you go to this extremely remote place, in the middle of a very forbidding desert -- and remind us how hot it actually was there -- to a town near the Saudi border.
The temperatures when we were there was 55 degrees centigrade [131 degrees Fahrenheit], it was really, really incredibly hot, and we could only seriously work in the morning and at night. The town of Bussia, we had never heard of it before. It’s really the last outpost before the Saudi and Kuwaiti borders. And it was run by the Mahabharata, and it’s a Sunni town, and it’s the Jash’am tribe, very close to Saddam Hussein and very supportive of Saddam Hussein. There are Shi’iah living in this town, but 70 percent or 80 percent are Sunni. They were quite hostile; they didn’t want anything to do with us and would not give us any support at all because they were clearly implicated. They worried if they gave us any information that it would be used against them, and who knows, they might be on trial themselves. Because it was pretty certain that some of them knew exactly what was going on, knew where the graves were, and may have even been involved in setting up and helping the Mahabharata carry out the executions. So they didn’t want anything to do with us. They promised help, they promised all sorts of help, but nothing ever materialized. They kept well away from us.
We were living in a local health center in the town. We had guards on duty all the time, and we were worried if we stayed there too long that things would get difficult, and indeed at the end of our stay, after about 14 to 15 days, insurgents were spotted in the town monitoring our moves and the decision came, literally from one moment to the next: Leave, Out. They’d been seen the day before, but then we had to leave because otherwise we would have been attacked. And we just got out. But a dreadful town -- hot, dirty, sandstorms fairly frequently. And a town with a terrible secret.
Now you finally uncover that secret. And the end of your film is very powerful, very frightening. Dr. Ihsan, the human rights minister from Iraqi Kurdistan there, with a team, with bulldozers, finally uncover this grave of Barzanis.
Yeah, that’s a heart-wrenching moment. And I was very impressed by him because it wasn’t a question of just talking about this, it was a question of getting onto his knees and digging and finding these people and pulling their bones and remains out of the ground. And he was deeply moved by it because he felt like he had a responsibility to their families to at least bring an end to their suffering. Because the families actually believed their loved ones were still alive. It’s extraordinary, but they really thought they would still come back. He knew that they were dead, but he wanted to bring the final evidence so that they could begin their lives again, so that they could end their grief, and they could just start up a proper existence and deal with what went on before. It was very moving, but it was also, I think, politically revealing because right at the end of the film he says that there’s just no way that the Kurds could live with the Sunnis -- Arabs -- it’s just not possible. It became for me blindingly clear that that relationship is not something that can be healed because the Sunni will not and do not want to recognize what has been done by Saddam’s regime. They want that to be forgotten. And reconciliation, in my opinion, can only happen, and Iraq can only exist as a single country, once these problems are dealt with, once people acknowledge what has gone on. If they don’t, Iraq in my opinion will simply break up. There’s just no way.
Some of what was uncovered in Bussia in these graves will now, I assume, become part of the evidence in the trial against Saddam Hussein.
Dr. Ihsan found 500 bodies. We’re talking thousands more bodies. And clearly they want to go down again and get as many bodies as they possibly can. And on that journey down there, we went to a farm a few hundred miles away from the desert locations, and we found one grave -- it was a massive grave, 1,000 meters by 50 meters. And we found these graves on the farm owned by Saddam’s cousin Ali Hassan al-Majid, aka Chemical Ali.
This had evidently happened in 1988, and there must have been thousands of bodies, we just dug the surface and found the bodies of two children. Now that has to be properly excavated. The Kurds want to bring the bodies they found there back to the north. It’s a massive job, hugely expensive. But how do you deal with the grief, how do you feel about the people who’ve orchestrated this, who’ve organized this? And I just think that the depths of feeling are such that these two communities will not be reconciled for a long, long time. The majority of the Kurds want independence, and that’s something I can really understand. I mean, to be joined into a state that has inflicted so much punishment and so
National Geographic Full Interview (audio only):
about the Kurds!
QUICKTIME (20:05)
REAL (20:05
تکایه گهر دهتهوێت بابهتێک یان ههواڵێکمان بۆ بنێریت ئهوا له ڕێی ئهو ئیمهیلهی خوارهوه بۆمان بنێره
Photo Albums
Recent Videos
-
212 Views - 1 Comment -
243 Views - 0 Comments -
266 Views - 0 Comments -
280 Views - 0 Comments
ئهگهری ئهوهی ههیه پهنابهرانی کهمپی الولید لهلایهن ( یو.ئن ) نهوه به ڕهسمی بناسرێن
پاش تهمهنێکی دوور و درێژ و پڕ له ئازار،واته له پاش سێ دهیه ئاوارهیی و نیشتهجێ بوونی زیاتر له شهش کهمپی جۆراو جۆر و ڕووبهڕوو بوونهوه لهگهڵ سهدان کێشه و گیر و گرفتی ڕهنگا و ڕهنگ. سهرهڕای ئهو ههموو دهربهدهری و ماڵ وێرانیێه، کهچی له نێوان ئهو تهمهنه بێ بهرههمهی 30 ساڵ کهمپ نشینییهدا بهبێ هیچ جۆره پێناسهیهک که مافی ههر مرۆفێکه وهک تاکی کۆمهڵگا لانی کهم هاووڵاتی وڵاتێکی ههبێ، جگه له پێناسهش که ئهوه شتێکی ئاساییه ئینکاری ناکرێ دهبێ ههموو ئینسانێک ههیبێ... چی وهک کوردێک، چی وهک ئێرانییهک، چی وهک پهنابهرێک که زیاتر له بیستوپێنج ساڵه له عێراق ژیابێ... ئهوهش خۆی بۆ خۆی گهورهترین بێ ڕێز و سهخترین زوڵم بوو که لهلایهن ڕژیمی پێشووی عێراقهوه لێیان کرابوو...بۆنموونه ههر پهنابهرێک یان ههر کهسێک کاتێ که به ئیقامهوه دێته وڵاتی سوید یان ههر وڵاتێکی دیکهی ئوروپایی ههر لهسهرهتاوه وهک ههر هاووڵاتییهک پێناسهی خۆی ههیه. پاشان ئهگهر وهک ئێرانییهک یان عرهبێک یان ههر کهسێکی دیکه بۆ خۆی هاووڵاتی ههبێ، ئهوا له وڵاتهش که تێیدا دهژی سوید بێ یان ههر وڵاتێکی دیکه پاش چوار ساڵ تا پێنج ساڵ هاووڵاتی پێ دهدرێت، ئهگهر وهک من و!!! زۆر کهسانی دیکهی کورد که به هۆی داگیرکهرانی وڵاتهکهمانهوه لهو مافه سهرهتاییدا بێ بهش بووبێت...
ئهوا ئوتوماتێکهن له پاش ههشت ساڵ مانهوه هاووڵاتی پێی دهدرێت. بهڵام پهنابهرانی پێشتر له( التاش و ئێستا له الولید ) له پاش بیستوپێنج ساڵ مانهوه له عێراق و پێنج ساڵیش له نێوان عێراق و ئهردهن یهشتا ئهو مافهیان نییه که هاووڵاتییان پێ بدرێت. تهنانهت وهک هیچ پهنابهرێکی وڵاتانی دیکه لهلایهن کۆمیساریای باڵای پهنابهرانیشهوه ڕهسمییهتیان پێ نهدراوه و به چاوی پهنابهرییهوه سهیر نهکراون...
خوا مهیلی ههبێ ئهگهر وهک زۆربهی وهختهکانی تر و فێڵ و تهڵهکهکانی پێشوویان پیلانێکی تازهتریان به دهستهوه نهبێ، بڕیاره له ڕێکهوتی 24/12/2009 و 10/1/2010 تا 16/1/2010 بۆ ئهوهڵێن جار وهک پهنابهر ئحترافیان پێ بکرێ و یهک به دوای یهک موساحبهیان بکهن...
ئهمه دواین زانیارییه که دوێنێ یهکێک له ئهندامانی کۆمیتهی پهنابهرانی کهمپی الولید بهناوی موحهمهد خورسهندپووڕ پێی ڕاگهیاندم...
17/12/2009
عارف عهزیزی،سوید
Aref_azizi@hotmail.com
...................................................................................................................................................
موحهمهد ئهلعانی هێرش دهکاته سهر پهنابهرانی کهمپی ( الولید ) و بهتوندی ههڕهشهییان لێدهکات...!
وهک ههموومان ئاگادارین که کۆمیساریای باڵای پهنابهران ڕێکخراوێکی نێودهوڵهتییه و کارو باری ئهو ڕێکخراوهیه ئهوهیه که ههر وڵاتێ ههر گهل و نهتهوهیه
کاتێ که دووشی شهڕ و تێکههڵ چوون و نههامهتی دهبن رێکخروی ناوبراو به ئهرکی خۆی دهزانێ بڕوا به سهروهخییانهوه و شوێن و پێداویستییهکانی ژیانیان بۆ دابین بکات. دواتر به پێی بهرنامه و پهیڕهوی خۆی که سێ خاڵی سهرهکی تێدایه سهبارهت به کۆچبهران ههڵس و کهوتیان لهگهڵدا بکات. خاڵی یهکهمی ئهوهیه که ئهوکهسانهی به ههر هۆیهکهوه ئاوارهی وڵاتێکی دیکه دهبن، بیان گێڕێتهوه ڕێگا و شوێنی خۆیان. خاڵی دووههمی ئهوهیه که لهو وڵاتهی که جێگیر بوون مافی پهنابهرییان بۆ وهربگرێت. خاڵی سێههمیش که ههوڵ بدات بیان گوازێتهوه بۆ وڵاتی سێههم و مافی پهنابهرییان بۆ وهر بگرێت.
بهڵام به داخهوه ئهو ڕێکخراوهیهش وهک زۆربهی ههره زۆری ڕێکخراوهکانی دیکه و وڵاتانی زلهێز و وڵاته داگیرکهرهکانی نیشتمانه خوێناوییهکهمان بهرانبهر به پهنابهرانی کورد ههڵس و کهوت دهکات.
دهبێ ئهوهش بڵێم که لهوهتهی گهلی کورد ههیه تا ئێستا به شێوهیهک ئهمن و ئاسایشی به خۆوه نهبینیوه و کراسی شڕی دابڕانی لهبهره و هیج ڕێکخراو و نهتهوهیهکیش بهزهیی پێدا نههاتووهتهوه.
پهنابهرانی کوردی ڕۆژههڵاتی کوردستان که ژمارهیان 186 کهسه و خاوهنی 30 ساڵ ئاوارهیی و دیلین، پاش 25 ساڵ دیلێتی و ژیانێکی بژی و مهمری له بهندیخانه به کۆمهڵهکهی ئهلتاش و 5 ساڵیش بهربهرهکانی لهگهڵ مهرگدا له دهشتێکی کاکی به کاکی و دوور له ههر جۆره یارمهتییهکی ئینسانی و به فێڵ و تهڵهکه و دووبهرهکی نانهوه له نێوانییاندا و گواستنهوهیان بۆ کهمپی ( الولید ) که ههڵکهوتووه له نێوان سنوورهکانی عێراق و سوریا دا.
شایهنی باسه قرار وابوو پاش گواستنهوهیان بۆ کهمپی ئهلوهلید که کهمپیکی ڕهسمییه، موساحبهیان بکهن و یهکلایان بکهنهوه، ئهوهشیان پێگوتوون که ئهو کهمپه دهبێ تا ئاخری ساڵی 2009 دابخرێت، بهڵام ئهوه چهندین مانگه یوئن گوێی لێ خهفاندوون و هیچ دهنگ و باسێکی سهبارهت به ئهوان نییه، ههر بۆیه بهشێک لهو پهنابهرانه بۆ نارهزایهتی دهربڕین بهرانبهر به بێدهنگی ئهو ڕێکخراوهیه نزیک چهند حهفتهیه دهستیان داوهته مانگرتن به شێوهێکی ئارام، ڕۆژانه کاتژمێر9ی سهر له بهیانی تا 1ی پاش نیوهڕۆ لهبهر تهپ و تۆز و گهرما و سهرمای نێوان ئهو دوو سنوورهدا تێکڕا به ژن و منداڵهوه دهڕۆنه بهر دهرگای( یوئن ) و دادهنیشن...
موحهمهد ئهلعانی که نوێنهری ڕێکخراوی یو ئن،ه لهو کهمپهدا و مودیر نهحییهی ئهو شوێنه که کهمپهکه نزیکێتی دوو ڕۆژ پێش سێ کهس له ئندامانی کۆمیتهی پهنابهرانهی کهمپهکه به ناوهکانی ( جهمال پاڵانی، موحهمهد خودسهنپوور،عهبدوڵا زابتی ) یان بانگکردووه و پێیان ڕاگهیاندوون که ئهگهر دهست لهو مانگرتنه ههڵنهگرن بۆ خۆیان پهرپرسیارن و ڕووبهڕووی کێشه دهبنهوه. وتیشیان ئهوانهی له مانگرتندا بهشداربن موساحبه ناکهن و لهوانهشه بهزۆر باڵبهستیان بکهین و بیاندهینهوه ئێران.ههر بۆیه پهنابهرانیش بهناچاری مانگرتنهکهیان شکاند و به ههناسهی سارد و کۆڵێ خهمهوه گهڕانهوه نێو خهیمه شڕ و کۆنهکانیان.
عارف عهزیزی،سوید
Aref_azizi@hotmail.com
50 پهنابهری كوردی بهریتانیا لهفڕۆكهخانهی نێودهوڵهتی ههولێر وهرگیرانهوه
18/11/2009 شهوی رابردو زیاتر له 50 پهنابهری كورد له وڵاتی بهریتانیاوه رهوانهی ههرێمی كوردستان كرانهوه و له فڕۆكهخانهی نێودهوڵهتیی شاری ههولێر دابهزێنران. یهكێك لهو پهنابهرانه به ناوی سۆران، رایگهیاند: سهعات 1:30ی شهوی رابردو به كاتی ههولێر، لهكوردستان فڕۆكهكهمان نیشتهوه وادیاربو پێشتر حكومهتی ههرێم ئاگاداربێت لهو ناردنهوهیه، چونكه پاسیان ئامادهكردبو لهگهڵ هێزێكی گهورهی تایبهت له پاسهوان و پۆلیس، ههروهها كهسێك لهناوماندا كه نهیدهویست دابهزێت، بهشهق و لێدان دایان بهزاند. یهكێكی تر له پهنابهر دیپۆرتكراوهكان وتی: كۆماندۆكانیG4S لهگهڵماندابون وهك ئهوهی تاوانكاربین، تهنانهت جێگا بۆ خۆیان نهبو بهشێوهی نایاسایی لهناو فڕۆكهكهدا بون، ههمو یاساكانی ناو فڕۆكه پێشێل كرابو بۆ ئێمه به سهرپێوه راوهستابون. بهپێی ههواڵێك كه له فیدراسیۆنی سهراسهری پهنابهرانی عێراقهوه بهدهست سبهی گهیشتوه، یهكێكی تر له پهنابهرهكان لهگرتوخانهی برۆك هاوس له وڵاتی بهریتانیا و له پهیوهندیهكی تهلهفونیدا به سكرتارێتی فیدراسیۆنی راگهیاندوه كه "كاتژمێر 6:00ی بهیانی هاتونهته سهریان و بهرهو فڕۆكهخانه بهڕێیان كردون بۆ ئهوهی رهوانهی كوردستانیان بكهنهوه. یهكێك له پارێزهرانی ئهو پهنابهرانه كه له پهیوهندیدا بوه لهگهڵ دادگای بهریتانیا رایگهیاندوه كه ناردنهوهی ئهو پهنابهرانه كارێكی نایاسایی بوه و ئهوهشی خستۆتهڕو كه بهردهوام دهبن له ههوڵدان لهپێناو گێڕانهوهی ئهو پهنابهرانه بۆ وڵاتی بهریتانیا. سبهی
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,
10-12-2009
پهنابهری دیكه كورد دیپۆرتی كوردستان دهكرێنهوه50
رووداونێت – ههولێر
بهپێى دوایین ههواڵى فیدراسیۆنى سهراسهرى پهنابهرانى عێراقى بڕیاره بهم نزیكانه 50 پهنابهرى دیكهى كورد كه تكتی فرۆكهیان پێدراوهو ماوهى كهمتر له 25 رۆژیان بۆ دیاریكراوه دیپۆرتى كوردستان بكرێنهوه.
ههواڵهكهى فیدراسیۆن رۆژى 9/11/2009 بڵاوكراوهتهوهو وێنهیهكى بۆ (رووداونێت;) نێردراوه، لهسهر زارى پهنابهره دهستبهسهرهكانى گرتووخانهى دۆنكاسهرو كۆڵن برۆكهوه بڵاویكردۆتهوه كه ئهوان ئێستا لهگرتووخانهكان دهستبهسهرنو ئامادهكراون بۆ بهزۆر گهڕاندنهوهیان بۆ كوردستان، سۆران لهگرتووخانهی دۆنكاسهرهوه رایگهیاند "ئێمه نامهیهكمان بهناوی ژمارهیهك پهنابهر ئاراستهی سهرۆكی حكومهتی ههرێمی كوردستان كردوه داوامانكردوه فرۆكهخانهكانی سلێمانیو ههولێر نهخهنه جێگای ترسی ئهو كهسانهی كه بهقهرزاریو ماڵویرانی دهیانێرنهوه"، ههژار یهكێكی دیكهیه لهپهنابهره گیراوهكانو دهڵێت"من لهكهیسهكهم خهڵكی كهركوكمو خاوهنی 5 منداڵم لهم وڵاته ژیانم دامهزراندهوه نازانم حكومهتی عێراقی چی لهئێمه دهوێت".
دهشتی جهمال، سكرتێرى فیدراسیۆنى سهراسهرى پهنابهرانى عێراقى لهلێدوانێكدا بۆ (رووداونێت;) گوتی "وێرای ئهوهی بهتوندی ئیدانهی سیاسهتی دهستگیركردنو دیپۆرتكردنهوهی پهنابهران دهكهین، بهتهواوی توانا كار دهكهین لهپێناو راگرتنی ئهم سیاسهته دژی ئینسانیهی حكومهتی بهریتانیا"، دهشتی ئهوهشیگوت "ئێمه سهرباری ئهوهی چهندین جاره بهشێوازی ئهوپهری شارستانیانه ناڕهزایهتیمان دهربریوهو هۆشداریمان داوه بهم حكومهته تا ناردنهوهی بهزۆره ملێ رابگرن، بهداخهوه ئهوان ههر بهردهوامن ئهگهری چی ئێمه توانیمان دوای ههوڵێكی زۆر ژمارهیهك لهو وهجبهی لهبهغداوه گهرێنرانهوه ئازاد بكهین و بهردهوامیش دهبین له ههوڵهكانمان".
لهساڵى 2005هوه تا ئێستا به سهدان پهنابهرى كورد لهوڵاتانى ئهوروپاو بهتایبهتى بهریتانیا دیپۆرتى كوردستان كراونهتهوه، فیدراسیۆن سهبارهت بهو هێرشانهی كراوهته سهر پهنابهران لهوڵاتهكانی بهریتانیاو سویدو نهرویج زنجیرهیهك چالاكی ئهنجام داوهو لهداهاتوودا بهڕای گشتی دهگهیهنێت.
وهزارهتی ناوخۆی فینلهندا سهرقاڵی دانانی بهرنامهیهكه بۆ ناردنهوهی پهنابهرانی كورد
Wednesday, December 09, 2009
وهزارهتی ناوخۆی فینلهندا سهرقاڵی دانانی بهرنامهیهكه بۆ ناردنهوهی پهنابهرانی كورد
(سبهی):
وهفدێكی بهشی یاسایی له وهزارهتی ناوخۆی حكومهتی فینلهندا، كه پێكهاتبو له نهجات بهكیری سهرۆكی وهفدهكه و ژماریهك له یاوهرانی، بهمهبهستی جێبهجێكردنی پڕۆژهیهك بۆ گهڕانهوهی پهنابهرانی كورد لهو ولاَته، لهسهر رهزامهندی خۆیان بۆ ههرێمی كوردستان هاتون.
وهفدهكه ئاماژهیان بهوهدا كه وهك وهزارهتی ناوخۆی فینلهندا سهرقاڵی دانانی بهرنامهیهكن بۆ جێبهجێكردنی گهڕانهوهی پهنابهران بۆ ولاَتی خۆیان، ئهویش لهسهر رهزامهندی خودی پهنابهران. بۆ ئهم مهبهستهش داواكاربون حكومهتی ههرێم هاوكارییان بكات بۆ سهرخستنی پڕۆژهكه.
لهلایهن خۆشیهوه وهزیری كار ئاسۆس نهجیب بهوهفدی میوانی راگهیاند: ئێمه پشتگیری له گهڕانهوهی ئهو پهنابهرانه دهكهین كه لهسهر رهزامهندی خۆیان بێنهوه نهك بهزۆره ملێ، ههروهك پشتیوانی وهزارهتیشی دهربڕی بۆ ئهو پهنابهرانهی دهیانهوێت بگهڕێنهوه ولاَت، وهك دابینكردنی ههلی كارو دابینكردنی شوێن بۆ مهشق و راهێنان و ههروهها دابینكردنی شوێن بۆ منداڵی ئهو خێزانانهی دهگهڕێنهوه لهسهنتهری پاراستنی مندالاَن.
هێژا محهمهد
............................................................................................................................
ئاوارهکانی رۆژههڵاتی کوردستان له لێواری مهرگ و ژیاندان
ئهگهر ناچاری و ههژاری نهبێت، من کچم، چۆن خۆم دهکهم به کوڕو ههتا ئێواره دهست دهخهمه ناو پێڵاوی پیاوان و پێڵاو بۆیاخ دهکهم؟" ئهمه وتهی ئهو کچه باڵا مامناوهندییه بو که بهتهواوی سیمای کچانهی خۆی گۆڕیوه و پرچی جوانی خۆی کورتکردۆتهوه و کراسێک و شهڕواڵێکی پیاوانهی پۆشیبو تا بهرهو کارکردن بچێت.
شۆخانی تهمهن ههژده ساڵ له گهڵ ئهو کورده ئاوارانهی ئێران دهژی که بهر له (29) ساڵ به هۆی لایهنگریی سیاسیان بۆ حیزبه کوردییهکانی رۆژههڵاتی کوردستان هاتونهته عێراقهوه. ئهو یهکێکه لهو سهدان ئاوارانهی که ماوهی سێ ساڵه هاتونهته ههرێمی کوردستانهوهو ئێستا له کهمپی باریکهی نزیک عهربهت ژیانی مهمره و مهژی دهگوزهرێنن. شۆخان له گهڵ خێزانهکهیاندا که ژمارهیان ده کهسه، ژیان بهسهر دهبات. باوکی بههۆی نهخۆشی شێرپهنجهوه بهر له سێ ساڵ مردوه. له بهر ئهوهی کهسی تریان نهبوه، شۆخان بهناچاری باری قورسی دابینکردنی ژیانی خێزانهکهی کهوته ئهستۆ و رۆژانه له گهڵ هاوڕه کوڕه هاوچارهنوسهکانیدا سندوقی پێڵاو بۆیاخکردنهکهی دهنێت به سینگیهوه و له بهرهبهیانهوه تا ئێواره کار دهکات. شۆخان رۆژانه تهنها ده ههزار دینار پهیدا دهکات، نیوهی ئهو پارهیه دهدات به هاتوچۆی رێگای سلێمانی ـ باریکهو نیوهکهی تریشی باوک ئاسا دهداته خواردن بۆ ئهو خێزانهی که چاوهڕێن به دهستی پڕهوه بگهڕێتهوه ناویان.
ئهو که بهشهرمهوه نیگای لێدهکردین، گوتی "پێشتر له کۆیه شاگردی چێشتخانهیهک بوم، بهڵام مانگانهکهی کهم بو، بۆیه بڕیاری وازهێنانمدا و دهستم کرد به پێڵاو بۆیاخکردن. من بهزهییم به خۆمدا دێتهوه کاتێک هاوڕێکانی خۆم دهبینم دهچن بۆ سهیران یان جلی جوان دهپۆشن و منیش دهبێ تا رۆژئاوا دهستم له نێو پێڵاو دابێت." ئهو روی له ڕێکخراوهکانی ژنان و منداڵان کرد و گوتی"داواکارم له رێکخراوهکانی ژنان و منداڵان بێن به هانامانهوه و ژیانمان له کوڵه مهرگی رزگار بکهن."
ئاوارهکانی کهمپی باریکه به هۆی دروستبونی مهترسی له سهر ژیانیان کهمپی لهمێژینهی خۆیان له رۆمادی بهجێهێشت و بهدوای شوێنێکی ئارامدا رویان له ههرێم کرد. بهڵام باری ئارمی ئهم کهمپه نوێیهیان هیچی له بارودۆخی ناههمواری ئهم کۆمهڵه ئاواره فهرامۆشکراوه نهگۆڕیوه. ههر کهس لهو ئاوارانه بدوێنی، ئهمهت پێدهڵێت "ئهمه ژیان و گوزهران نییه ئێمه ههمانه. خهڵکمان ههیه بێ شێو سهر دهنێتهوه و نانی نییه بیدات به منداڵهکانی. یوئێنیش که بهرپرسه له کاروباری ئێمه به هیچ شێوهیهک ئاوڕمان لێناداتهوه."
کاکه حسێنی تهمهن 35 ساڵ که یهکێکی تره له ئهنجومهنهکانی کهمپی ئاوارهکانی باریکه، دهربارهی چارهنوسیان وتی "چهندینجار له گهڵ نوێنهری نهتهوه یهکگرتوهکان دانیشتوین، پێمان وتون یان بمانبهنه وڵاتێکی سێههم، یان لێره بهرهسمی بمانناسن و مافی پهنابهریمان پێبدهن، بهڵام ههر جارهی به بیانویهک داواکهیان رهت کردوینهتهوه."
لڤینی نوێ
a
چارهنوسی ئاوارهکانی رۆژههڵات بهرهو کوێ؟
سهلاحهدین بایهزیدی
بیست و چوار ساڵ لهمهوبهر لهسهرهتاکانی هاتنه سهرکاری رژێمی کۆماری ئیسلامی لهئێرانداو دهستپێکردنی درێژترین شهڕی سهده لهنێوان ئێران و ئێراقدا که شتێک نهبوو جگه لهپاوانخوازی دوو لایهنهو هیچ ئاکامێکیشی نهبوو جگه لهپاوانخوازی دوو لایهنه و هیچ ئاکامێکیشی بهدواوه نهبوو، خهڵکانێک بوونه قوربانی که ئێستاش چیرۆکی ڕهشیان کۆتایی پێ نههاتووه. لهڕاستیدا دهتوانرێ بگوترێ ئهوهی لهههر کهس و ههر لایهنێک زیاتر تووشی دهردیسهری بوو و ههنووکهش ئاراستهکهی دیاری نهکراوه، ئهم خهڵکه بوون. واته پهنابهرانی ئۆردوگای ئهڵتاش که هێشتاش بهدهیان بنهماڵهی لێ ماوه. ئهوانهی بوونه قوربانی سیاسهته دزێوهکانی ههر دوو دیکتاتۆری تاران و بهغدا.
گهلانی ئێران بهگشتی و گهلی کورد بهتایبهتی دوای خهباتێکی شێلگیرانه لهدژی رژێمی شا و رووبهڕووبونهوه لهگهڵ زوڵمی نهتهوهیی و سیاسی، چاوهڕێ بوون که لهژێر سایهی دهسهڵاتی ئیسلامی دا بگهنه مافه نهتهوهیی، سیاسی و مرۆییهکانیان. مخابن ئاکامی ئهو ههموو لهخۆبوردویی و خهباته شتێک نهبوو جگه له پهنابردنه بهر داوێنی دیکتاتۆرێکی تر که ئهگهر لهو خهراپتر نهبێ، ئهوا هیچی کهم نهبوو. ئهو خهڵکه لهخهراپترین ههلومهرج و لهجهنگهی شهڕ و ئاگربارانی دوو لایهنهی شهڕ ناچار بوون دهست لهخاکی باب و باپیران ههڵگرن و لهئاکامی ئهم کۆچبهرییهدا، دیکتاتۆری ئێراق ڕهوانهی ئۆردوگاکانی مهرگی کردن و بهههر شێوازێک بهکاری هێنان. لهئهنجامی ئهم رێگه ڕهش و نادیارهدا لهئۆردوگای ئهلتاش ههڵکهوتوو لهرۆژئاوای ئێراق جێگیریان کردن. ئهڵتاش ئۆردوگای مهرگ و نهمان بوو. شاهیدیش ئهو گۆڕستانانهن که لهئۆردوگادا ههن. ژمارهی مردووان دوو ئهوهندهی زیندوانه. واته ئهو گۆڕه بهکۆمهڵانهی که مرۆڤهکان لهڕووی ناچاری بهدهستی خۆیان ههڵیان کهندووهو ئازیزانی خۆیان تێدا بهخاک سپاردوه.
ههرچی مرۆڤی زیندووشه، لهڕوانگهی جهستهییهوه گۆڕانی بهسهردا هاتووه، ئیتر سیماکان، سیمای کوێستانهکانی کوردستان نین. سیمای ڕهش و سوتاوی سهحرای عهرهبستان لهگهڵ سیمای داوێنی دڵڕفێنی بهمۆو داڵاهۆ جێگورکێیان کردوه. منداڵانی ئێره ناتوانن لێڕهواره چڕوپڕهکانی بهمۆو داڵاهۆ، دهشتی سهرسهوزو بۆنخۆشی سهرپێل و پێدهشتی زههاو لهخهیاڵیاندا بگونجێنن. ئهم خهڵکه 25 ساڵه سروهی نهرم و فێنکی بهرهبهیان و ئێوارانی وڵاتی دایکیان نهدیتوه. لهڕوانگهی فهرههنگییهوه 25 ساڵه لهو پهڕی ههژاری دان. ئهگهر چاوێک به نهققاشی منداڵهکانیاندا بخشێنین، دیمهنی ژیانێکی ئینسانیمان بهرچاو ناکهوێ، هێنده ئهو سهحرایه لهنیگایاندا نهخشی بهستووه که لهنهققاشیهکانیاندا ڕهنگی سهوز، سوور، زهرد، شین و مۆر نابینی، ههر ڕهنگی ڕهش و سپییه خۆی دهنوێنێ.
لاوان و مێرمنداڵانی ئۆردوگا لهشوێنی خوێندن لهگووندهکانی جزیرهو شهقامهکانی رۆمادی خهریکی کاری قورس و تاقهت پڕوکێنن. ههر رۆژ دهنگی حهزینی مهلای مزگهوتمان دێته بهر گوێ که ههواڵی مردنی ژن یان مناڵ یان لاوێک بڵاو دهکاتهوهو بانگهێشتی خهڵک دهکات ڕوهو گۆڕستان بچن.
لهماوهی ئهم بیست و پێنج ساڵهدا هیچ کهس وهک ئهڵتاشییهک خۆی ناناسێت. کهسێ نهیدهزانی لهم بهری فورات و لهنێو سهحرای سووتێنهردا خهڵکانێک ههن که لهبهر زوڵم و زۆری دهسهڵاتدارانی ئێران پهنایان بردۆته بهر ئاگر، لهم ماوهیهدا کێشهی ئهوانیان سهرپۆش کرد، بهشێوهیهک کۆڕو کۆمهڵه مافخواز و ناونهتهوهییهکان نهتوانن پێوهی خهریک بن. ئهوانیان وهک نهتهوهیهکی برسی بهخهڵکی ناساند. لهکاتێکدا که کێشهی خهڵک، کێشهیهکی نهتهوهیی و سیاسییه. ئهم خهڵکه لهبهر زوڵم و زهخت و زۆری حکومهت پهڕیوهی ئهم دیوه بوون. زۆر رێکخراوو دام و دهزگا لهژێر ناوی هاوکاریی مرۆیی بۆ ئامانجه بازرگانییهکانیان بهکاریان هێناون. دانیشتوانی ئۆردوگا خۆیان لهسهر ئهو بڕوایهن و پێداگری لهسهر ئهوه دهکهن که مهسهلهکهیان بهر لهوهی مهسهلهیهکی ئینسانی بێ، مهسهلهیهکی نهتهوهیی و سیاسییه. ههر رێکخراوو لایهنێک که خوازیاری هاوکاریکردنه، پێویسته بهم شێوهیه ههڵسوکهوتیان لهگهڵ بکات. ئهوان سواڵکهرو چاو لهدهستی دیکتاتۆرو رێکخراوو کۆمهڵگا مرۆڤدۆستهکان نین، بهڵکو لهو مافانه بێبهش کراون که مافی نهتهوهیی و سیاسی خۆیان بووه. پێویسته کۆماری ئیسلامی ئێران لهسهرجهم ئهو ڕووداوانهدا وهک تاوانباری پله یهک بناسرێت و رێکخراوی نێونهتهوهیی و کۆمهڵهکانی مافی مرۆڤ و لایهنه کوردییهکان لهم پێناوهدا ههوڵ بدهن که پێداویستییهکانی ژیانیان دابین بکهن و ههموویان بگوازنهوه بۆ باشووری کوردستان. نابێ لایهنه جیاوازهکان لهم گواستنهوهیهدا ئامانجی تر بپێکن. زێدی ئهوان رۆژههڵاتی کوردستانه، ئهوان نوێنهری بهمیلۆن کوردی رۆژههڵاتین که 25 ساڵه لهکۆت و بهندی دیکتاتۆریهتی تاران و بهغدا دان. بێ گهرهنتی کردنی مافه سیاسییهکانیان کێشهیهک چارهسهر نابێت. ههتا رژێمی ئیسلامی ئێران بهسهر گهلانی ئێراندا زاڵ بێت، گهڕانهوهی ئاسایی یاخود زۆرملێیان جگه لهههڵخهڵهتاندن هیچ ئاکامێکی بهدواوه نابێ.
بۆیه پهنابهره کوردهکانی رۆژههڵاتی کوردستان پێویسته داوا لهلایهنه پهیوهندیدارهکان بکهن تاکوو گوشار بخهنه سهر رژێمی دیکتاتۆری ئیسلامی ئێران بۆ ئهوهی لهدامهزراندنی سیستهمێکی دیموکراتیک و دانی مافه پێشێلکراوهکانی گهلی کورد ههنگاو بنێن. تهنیا چارهسهرکردنی کێشه سیاسی و نهتهوهییهکان، رهنج و نههامهتی 25 ساڵه قهرهبوو دهکاتهوه نه ئاواکردنی ئۆردوگایهکی تر لهشوێنێکی دیکه. با ههوڵێکی وایان بۆ بدرێت تا بۆ ههمیشه سهقامگیر بن و چیتر ماڵ و حاڵیان بهکۆڵیانهوه نهبێت.
ــ لهرۆژنامهی "کوردستان راپۆرت"دا بڵاو کراوهتهوه
پهنابهر و پهنابهرێتی
یۆسف حاتهمی
پهنابهر لهواتای گشتی دا بهو مرۆڤه دهگوترێ كه له جێ و شوێنی خۆی و لهبهر ههندێك هۆ دهركرابێت. پهنابهری خۆی خاوهن مێژوویهكی دێرینه كه بهسهر مرۆڤهكاندا سهپێندراوه. ئهوهش بهرههمی ههندێك هۆی جوگرافی، ئابووری، سیاسی و ..هتده.
بهدرێژایی سهدهی بیستهم خاڵێك كه رۆڵێكی تایبهتی له كۆچبهركردن دا گێرِاوه، شهرِه. لهئهنجامی شهرِهكانی سهدهی بیستهمدا خهڵك بهناچاری له وڵات و خاكی خۆیان بهرهو خاكی بێگانه دهركران و خاكی خۆیانیان بۆ ماوهی ساڵانێكی درێژخایهن بهجێهێشتووه.
ئهركی سهرشانی ههر وڵات و دهوڵهتێك كه پهنابهران له شوێنێكی ترهوه رِوویان تێكردووه، ئهوهیه كه ئهو پهنابهرانه بتوانن خاوهن مافهكانی تایبهت به پهنابهران بن. یهكێك له بنهمایی ترین و گرنگ ترین مافهكان كه دهبێ لهبهرامبهر پهنابهران پهیرِهو بكرێت، مافی بهئازادی جوڵانهوهو مافی كاركردنه. له بارهی ئهو مافه سهرهكییانهی كه بۆ ئهم دهسته پهنابهرانه كه نیشتهجێی ئۆردوگایهك یان شوێنێك بوون و دهبێ لهبهر چاو بگیرێن، كهمتهرخهمی ههیه. لهجیهانی ئهمرِۆدا نزیكهی حهوت ملیۆن مرۆڤی پهنابهر ههن كه له ئۆردوگاكاندا نیشتهجێ كراون. ئهوانه لهبهر هیندێك هۆی سیاسی ناتوانن بگهرِێنهوه بۆ خاكی خۆیان. لهقاموسی پهنابهری دا بهو چهشنه پهنابهرانه دهڵێن: "پهنابهرانی لهسهر یهك كهڵهكه كراو". ئهم وشهیه رِهنگه لهبواری مرۆڤایهتییهوه زۆر گونجاو نهبێ، بهڵام رِاستی ئهوهیه كه لهسهر دهمی ئێستادا بۆ حهوت ملیۆن پهنابهر بهكار دهبرێ كه له ئۆردوگاكان یان لهشوێنی تر دا دهژین.
ئاشكرایه كه بهشێك لهو پهنابهره لهسهر یهك كهڵهكهكراوانه كوردن كه له ئهنجامی ئهو شهرِانهی كه له وڵاته داگیركهرهكانی كوردستان واته توركیا، ئێراق، ئێران و سووریاوه رِوویان داوه، ئاوارهی وڵاته هاوسێیهكان بوون. بهسانایی دهتوانین باس لهوه بكهین كه سیاسهتی چهپهڵی ئهو رژێمانه كه لهسهر كوردهكان لهههر وڵاتێك پهیرِهویان كردووه، گهیشته ئاستێك كه كوردهكان لهبهرامبهر یهكتری دا مامهڵهیان پێكراوه و لهههر وڵاتێك دا لهشوێنێكی تایبهت دا بهند كراون، بهشێوهیهك كه ناتوانن بگهرِێنهوه وڵات و زێدی خۆیان، چوونكه ههل و مهرجی گهرِانهوه له لایهن رژێمه دهسهڵاتدارهكانهوه بۆیان دابین نهكراوه. لهو شوێنهی كه ههشن ناتوانن بهئازادی بژین، چوونكه رژێمی دهسهڵاتداری ئهوێش به هاوڵاتی خۆیان نازانێت و لهزۆربهی مافه سهرهتایی و مرۆییهكان بێ بهشیان دهكات.
ههر وهك دهزانین لهئاكامی شهرِی ههشت ساڵهی ئێران ــ ئێراقدا كوردهكانی نیشتهجێی رۆژههڵاتی كوردستان له بهر ههندێك هۆكاری بهرههمی شهرِ ناچار بوون رِوو بكهنه دهربهدهری و غهریبی. پێویسته ئاماژه بهوهش بكهین كه تێكدانی رِهوش و ئاسایشی كوردهكان لهو شهرِهدا مهبهست و ئامانجی سهرهكی ئهو وڵاتانه بوو كه لهههر رِوویهكهوه دوژمنی گهلی كورد بوون و لهو خاڵهدا، واته بۆ لهناو بردنی ئاسایشی ژیانی كوردهكان دهستی هاوكاری و یهكێتی یهكتریان گوشیوه. لایهنێكی دیكه ئهوهی كه كوردهكان بهشێوهی دهسته و گرووپ ئاواره بوون، دهگهرِێتهوه بۆ ئهوهی كه ئهم ئاواره بوونه لهبواری پێگهی جوگرافییهوه لهسهر سنوورهكان نیشتهجێ بوون.
ئێستا كه بیست و پێنج ساڵ لهدهست پێكردنی شهرِی ئێران ــ ئێراق و ئاوارهیی ئهو گهله لهخاك و وڵاتی خۆی تێدهپهرِێ. ئهو خهڵكه بیست و پێنج ساڵه له ئۆردوگایهكدا كه لهبیست كیلۆمهتری شاری رۆمادی و رۆژئاوای بهغدا ههڵكهوتووه، دهژین. ئۆردوگای ئهڵتاش ئۆردوگای گهلی كوردی لهسهر یهك كهڵهكهكراوه كه قوربانی سیاسهتی رژێمه دهسپۆتهكان بووه. خهڵكی ئۆردوگای ئهڵتاش ههتا ئێستا نهیانتوانیوه كهڵك له مافه مرۆییهكانی خۆیان وهرگرن. ئهو مافانهی كه له ئاستی باڵای ناونهتهوهیی دا دانیان پێ دانراوه. ئهم خهڵكه تهنانهت مافی سهربهست جوڵانهوهشیان لێ زهوت كراوه. بهگوێرهی ئهو ناسنامانهی پێیان دراوه، تهنیا مافی ئهوهیان ههیه لهچوارچێوهی ههرێمی دیاریكراودا بجوڵێنهوه. ئهوه بهو واتایهیه كه مافهكانیان زۆر سنووردار بووه و ههر وهكوو دهبینین تهنانهت مافی تێپهرِكردنی سنوورهكانی رۆمادییان پێ نهدراوه. ههروهها كهڵك وهرگرتن و قازانج وهرگرتن له ههموو جۆره كار و ئیشێكیان لێ قهدهخه كراوه و بۆ دابین كردنی پێداویستییهكانی ژیانی رۆژانهیان دهست فرۆشی و كاری لهمجۆرهیان كردووه و بهم شێوهیه له نێو گهرما و شۆرهكاتی ئهڵتاش دا ژیانیان بردۆته سهر. ههتا ئێستا لهلایهن هیچ رێكخراوێكی ناونهتهوهییهوه ههنگاوێك بۆ چارهسهری كێشهكانی ئهو پهنابهرانه ههڵنههێنراوه. هێزی كاری و فیكری ئهو مرۆڤانه سارد كراوهتهوه و ههر لهبهر ئهوهیه كه ئێستا هێزی دهروونی لاو، مناڵ، ژن و پیاو بهرهو دارِزین دهچێت و هیچ جۆره كهڵكێكی لێ وهرناگیرێ. ئهو هێزه ناونهتهوییانهی كه خۆیان به پارێزهری مافهكانی مرۆڤ دهزانن، ههتا ئێستا لهبهرامبهر رِهوشی قهیراناوی ئهو ئۆردوگایه بێ دهنگییان ههڵبژاردووه.
بهڵام با دڵنیاش بین كه به رِووخانی رژێمه دیكتاتۆر و تیۆكرات و مۆنارشییهكانی رۆژههڵاتی ناوهرِاست، ئیدی رِهوشی ئهو پهنابهرانهش گۆرِانكاری ئهرێنی بهسهر دا دێت و ئهو كهسانهی بێ دهنگییان ههڵبژاردووه، دهبێ لهبهرامبهر رِهوشی ئهو مرۆڤانهو دادگای مێژوودا وهڵامدهرهوه بن، واتا پێویسته كرداره ناشایستهكانیان قهرهبوو بكهنهوه، چونكه مرۆڤایهتی ئازادیخواز بهسانایی له تاوانی ئهو رِوورِهشانه خۆش نابێ و لێیان نابوورێ. كۆتایی هێنان بهو قهیرانه سیاسییانهی كه گیرۆدهی ژیانی ئهو خهڵكه بووه، دهبێته گهرهنتی ژیانێكی یهكسان و ئاسووده بۆ ئهو خهڵكه ستهم چێشتووه له داهاتوویهكی نزیكدا